Беларускія археолагі вызначылі дакладны год заснавання Менска. Розніца — 40 гадоў
Фото: Институт истории НАН
Шматгадовыя раскопкі ў вёсцы Гарадзішча недалёка ад Бабруйска завяршыліся важным адкрыццём, якое можа прымусіць перапісаць падручнікі па гісторыі. З дапамогай аналізу гадавых кольцаў бярвення навукоўцы ўсталявалі дакладны год заснавання старажытнага Менска-997-й.
Кіраўнік экспедыцыі Андрэй Вайцяховіч у інтэрв’ю БелТА падзяліўся высновамі зробленымі пасля археалагічных раскопак на беразе ракі Менка.
Галоўнае адкрыццё, якое ўжо называюць гістарычным, — гэта дакладная дата заснавання горада. Яе ўдалося вызначыць дзякуючы унікальнай захаванасці драўляных канструкцый.
«Дзякуючы дэндрахраналагічнаму аналізу мы атрымалі дакладную дату, калі гэтая сцяна пачала ўзводзіцца. Гэта быў 997 год. Пачалі секчы дубы, звозіць і будаваць гэтую сцяну. Гэты год можна лічыць датай заснавання горада. Горад гэты, безумоўна, з’яўляецца летапісным Менскам на рацэ Менка», — растлумачыў навуковец.
Гэта азначае, што сталіцы Беларусі сёлета магло б споўніцца не 956, а 1027 гадоў-розніца цэлых 40 гадоў. Канчатковае рашэнне аб афіцыйнай змене даты заснавання цяпер знаходзіцца ў руках гарадскіх уладаў.
Па словах археолага, раскопкі малююць карціну не проста буйнога паселішча, а паўнавартаснага адміністрацыйнага, рамеснага і гандлёвага цэнтра Полацкай зямлі з міжнароднымі сувязямі.
Найважнейшай знаходкай, якая пацвярджае высокі статус горада, сталі два донца посуду з асабістым гербам князя Ізяслава Уладзіміравіча.
«Гэта можа сведчыць пра тое, што сам князь быў на гэтым паселішчы і для яго вырабляўся спецыяльны посуд. Відавочна, што загад аб збудаванні горада на гэтым месцы быў аддадзены князем Ізяславам», — пракаментаваў Вайцяховіч.
Выяўленне двух кніжных зашпілек паказвае на наяўнасць у горадзе царкоўнай літаратуры і пісьменных людзей. А фрагмент прычерноморскіх амфары з процарапанной скандынаўскай рунай распавядае аб міжнародным гандлі.
«У XI стагоддзі… сюды прывозілі віно ці аліўкавы алей з Прычарнамор’я. Але ўладальнік гэтых амфар быў скандынаў, які адзначаў свой посуд менавіта на той мове, на якой пісаў», — адзначыў археолаг.
Як адзначыў даследчык, росквіту горада на Менцы прыйшоў канец з-за чарады ваенных канфліктаў. Раскопкі на малым гарадзішчы зафіксавалі пласты татальнага пажару XI стагоддзя.
«Па ўсім раскопе фіксаваліся сляды пажару… Бо там сустракаюцца абгарэлыя наканечнікі стрэл, пажар адбыўся ў сувязі з ваенным нападам і можна яго звязаць з нейкімі летапіснымі падзеямі… Малое гарадзішча згарэла практычна цалкам і пасля гэтага не адраджалася», — распавёў Вайцяховіч.
Умацаванні былі моцна пашкоджаны, і іх аднаўленне палічылі немэтазгодным. Гістарычны лёс горада быў вырашаны.
«Калі князь Усяслаў Брачыслававіч аддаў Менскую воласць у якасці княжацкага надзелу свайму сыну Глебу, той, паглядзеўшы на ўсё гэта, зразумеў, што значна прасцей, танней і больш выгадна будзе пабудаваць новы горад на Свіслачы. Што ён, уласна кажучы, і зрабіў»
Падчас сезона раскопак удалося выявіць шмат унікальных артэфактаў, якія пралілі святло на жыццё старажытных жыхароў Менска. У іх ліку:
- Ліцейная форма для вырабу ўпрыгожванняў, у тым ліку рэдкай шыракарогай лунніцы, якая раней лічылася выключна імпартнай. «Аказваецца, іх выраблялі тут, на месцы», — заяўляе Вайцяховіч.
- Куршская фібула (зашпілька для плашча), аплаўленая ў пажары. «Вельмі рэдкая знаходка для нашых тэрыторый. Чалавек загінуў або страціў фібулу падчас пажару. Ён быў куршам з тэрыторыі Прусіі. Магчыма, гэта быў нейкі найміт, які ўдзельнічаў у штурме горада«,-выказаў меркаванне навуковец.
- Мноства ювелірных упрыгожванняў, замкаў, ключоў, таварных пломбаў і слядоў разнастайных рамесных майстэрняў.
Цяпер археолагаў чакае камеральная апрацоўка каласальнага аб’ёму знойдзеных матэрыялаў. «Мяркуецца, што ўсе гэтыя матэрыялы па гісторыі старажытнага Менска будуць выдадзеныя ў двух тамах», — падзяліўся планамі Андрэй Вайцяховіч.
Навукоўцы не выключаюць, што раскопкі могуць працягнуцца ў будучым годзе ў надзеі знайсці некранутыя познімі пабудовамі пласты старажытнарускага часу. Гісторыя старажытнага Менска, падобна, яшчэ гатовая паднесці сюрпрызы.
